Yazar: İsmailANASIZ(*)

I- SUNUM

Muhasebe bilgilerine olan ihtiyacın artması ve bilgi teknolojilerindeki gelişmeler son zamanlarda özellikle farklı üretim özeliklerine sahip işletmeler açısından üretim süreci çıktı maliyetlerinin hesaplanması ile ilgili, sanayi maliyet muhasebesi alanın dışında, tarım ürünleri, ya da hayvan yetiştiriciliği alanlarında maliyet hesaplamalarındaki uygulama sıkıntılarını ve farklı yorumları gündeme getirmiştir. Bu çalışmanın temel amacıda mevcut sistem içerisinde, bu konuda karşılaşılan maliyet hesaplamalarına ilişkin problemleri ve muhtemel çözümleri ele almaktır.

Referans Kavramlar: Maliyet Muhasebesi, Hayvan Yetiştiriciliği Maliyetleri ve Muhasebesi, Hayvansal Ürün Maliyetleri ve Muhasebesi

II- KAVRAM SEÇİMİ VE KAVRAM KARGAŞASI

Sanayi alanındaki üretim ile tarım ya da hayvancılık alanındaki üretimin farklı özelliklerinin olması doğaldır. Ancak bu farklılığın maliyet muhasebesi açısından yeni sınıflandırma yapılarak ayrı bir uzmanlık alanı veya çalışma konusu olarak sunulması mevcut olan problemlerin çözümüne çok fazla katkı sağlamayacağı gibi, var olan kavram karışıklıklarını da artıracaktır. Diğer taraftan seçilen kavram ya da açıklamalarda kulağa hoş gelmemektedir. Örnek olarak “canlı hayvan yetiştiriciliği” veya “canlı hayvan” kavramı belli bir sınıflandırma mantığı içerisinde acaba “ölü hayvan yetiştiriciliği” kavramını da çağrıştıracaktır. Aynı şekilde “canlı binek hayvanların amortismana tabi olması” “canlı diğer hayvanların” amortisman konusu olmadığı yorumunu da gündeme getirebilir.

Aslında bu kavramları seçerken, var olan bir probleme dikkat çekmek istediğimiz için, farklı problemlere neden olabiliriz. Bu açıdan değerlendirdiğimizde, “canlı binek hayvanın” demirbaş kabul edilmesi ve amortisman konusu olması bize çok fazla ikna edici gelmemektedir. Bir hayvanın demirbaş kabul edilmesi, oturmuş olan “demirbaş” kavramında kargaşa oluşturur. Bu kavram iki şekilde kullanılmakta olup, birincisi sahiplik göstermesi açısından genel bir kavramdır. Örnek olarak bir okulun demirbaşı, okula ait varlıkları vurgular. İkinci olarak işletme dilinde işletmede kullanılan demirbaş kavramıdır. Bu kavramda belli niteliği olan varlıkları kapsamaktadır. Demirbaş kavramını birinci anlamda kullanırsak, işletmenin sahip olduğu tüm varlıklara demirbaş dememiz gerekir ki “THP” ayrıntılı sınıflandırmaya da gerek kalmaz. Diğer taraftan bir varlığın ekonomik bir ömre sahip olması, amortismanın konusunu oluşturur. Bu doğrudur. Ancak, bir binek hayvanı için belli bir ömür tayin etmek ve amortismana tabii tutmak, canlı olduğu için zaten söz konusu olamaz. Doğal olarak sorulacak soru bu varlıklar için katlanılan maliyetlerin nasıl gidere dönüştürüleceği olacaktır. Bize göre çözüm gider yazmamak değil, yazılan giderin ismini değiştirmektir. Örnek olarak, amortisman giderleri yerine şerefiyelerde ve kuruluş giderlerinde olduğu gibi belli bir süre belirleyerek (5 yıl) karşılık ayırmak yoluyla bu sürede gider yazmak daha akılcı bir çözüm olabilir. Bu konu çalışma alanın dışında olmakla birlikte kavramların seçilmesi konusunda azami hassasiyetin gösterilmesi gerektiğini vurgulamak için açıklama ihtiyacını hissettik.

Konumuzla ilgili olarak zaten var olan kavramları kullanmak daha akılcı olacaktır. Örnek olarak “hayvan üretimi” yerine “hayvan yetiştiriciliği” ya da “besicilik” kavramını, aynı şekilde “üzüm üretimi” yerine “üzüm yetiştiriciliği” ya da “bağcılık” gibi kavramları kullanmak yeterli olacaktır. Bu kavramlar üretim ya da yapılan işin konusunu net olarak tarif etmektedir. Üretim kavramının kullanılmaması maliyet hesaplamalarının veya maliyet muhasebesinin olmadığı anlamına gelmemektedir. Hiç kimse söylenen anlaşıldığı sürece, bir kavramı kullanırken üretim kelimesini ilave etme zorunluluğunu hissetmez. Örnek olarak “otel işletmesi” yerine “otel hizmet üretim işletmesi” kavramını kullanma ihtiyacı söz konusu değildir.

III- ÜRETİM KAVRAMI VE ÜRETİM MALİYETLERİNİN SINIFLANDIRILMASI

Üretim kavramı değişik şekillerde tanımlanmakla birlikte en çok kullanılan üretim tanımı en kolay ve anlaşılır olanıdır. Bu tanıma göre üretim; hammaddenin mamule dönüştürülmesidir. Üretim sürecide, hammaddenin mamule dönüştürme sürecinidir.

Bu tanım esas alındığında belirli bir veya birden fazla hammaddenin mamule dönüştürülmesi süreci içinde katlanılan giderlerde dönüştürme giderlerini ve hammadde giderleri ile birlikte üretim maliyet giderlerini oluşturmaktadır. Bu çerçevede maliyet giderleri olarak ifade edilen giderlerde,

- Direkt hammadde,

- Direkt işçilik ve

- Diğer üretim giderleri olarak 3 başlıkta toplanmaktadır.

Tekdüzen Muhasebe Sistemi de, bu unsurları maliyet gider hesapları olarak belirlemiştir.

Muhasebe sistemi içerisinde maliyet tespit etmek için işletme maliyet giderlerini bu hesaplar altında izlemek ve maliyetlerini bu unsurları dikkate alarak hesaplamak durumundadır. Bu tanıma bağlı olarak maliyet giderlerinin izlenmesi ve maliyet tespiti açısından problem gözükmemektedir. Peki o halde tarım ve hayvan ürünleri maliyet tespiti ve muhasebe sürecinde izlemede neden sıkıntı oluşmaktadır? Bize göre, bu sorunun cevabı üretim tanımının dar kapsamlı olarak yapılmasından ve muhasebe uygulamalarının da buna göre düzenlenmesinden kaynaklanmaktadır. Zira bazı hayvansal mamullerin üretiminde, hammaddenin mamule dönüştürülmesi söz konusu değildir. Örneğin süt üretimi ve bal üretimi gibi. Bu tip üretimler gerçek bir üretim değildir. Diğer bir ifade ile insanoğlu zaten varolan bir üretimi, dolaylı katkı sağlayarak kendi nam ve hesabına kullanmaktadır. Üreten kendisi değildir. Dolayısı ile bir dönüştürme işlemi de yoktur. Yani gerçek bir üretim söz konusu değildir.

Gerçek bir üretim olmayışı nedeniyle uygulamada hayvan besiciliği ve hayvansal ürünlerin maliyet tespiti ve kayıtlanması da doğal olarak sıkıntı oluşturmaktadır. Bu sıkıntı daha çok direkt hammadde, direkt işçilik giderlerinin tespiti ile ilgilidir. Aynı şekilde tarım ürünleri açısından problem gözükmemekle birlikte, benzer problemlere sahiptir. Bu nedenle üretim tanımını, ya daha geniş kapsamlı olarak tanımlamak veya maliyet tespiti açısından uygun şekilde sınıflandırmak gerekir. Bize göre üretim tanımının kapsamının değiştirilmesi problemi çözmeyeceği için, üretim kavramının sınıflandırması üzerinde durmayı uygun bulduk. Bize göre üretim iki ana başlıkta toplanmalıdır.

- Üretim

- Doğa kaynaklı üretim (Yetiştiricilik)

Gerçek üretim: Yukarıda verilen üretim tanımıdır. Yani gerçekten bir işletmenin belli hammaddeleri belli bir mamule dönüştürmesidir.

Doğa kaynaklı üretim: Doğada var olan üretim sürecindeki kaynakların, insanın yararına yönelik olarak kullanılması faaliyetidir. Bu tarz üretim kendi içerisinde ayrıca sınıflandırılabilir. Ancak konumuz bu üretimin, gerçek üretimden farklılığının ortaya konması ve bu tarz üretim maliyetlerinin nasıl tespit edilebileceği olduğu için alt başlıklara girilmemiştir.

Tabidir ki ister gerçek isterse görünürde bir üretim (gerçek olmayan) olsun, her çaba gibi, üretim içinde bir takım fedakarlıklara katlanılmak gerekir. Maliyet kavramı da zaten bu fedakarlıkların toplamı olarak ifade edilir.

Bu sınıflandırma çerçevesinde maliyet unsurları;

Gerçek üretim için;

- Direkt hammadde malzeme

- Direkt işçilik

- Genel üretim giderleri

Doğa kaynaklı üretim için;

Beklenen fayda (Yetiştiricilik) Giderleri olarak,

- Malzeme,

- İşçilik,

- Diğer Giderler.

Bu sınıflandırma çerçevesinde üretim giderleri veya diğer ifade ile maliyet giderlerinin aynı şekilde sınıflandırılması gerektiğini söylemek pek mümkün değildir. İkinci tip üretim giderleri yalnızca beklenen fayda ve yarar maliyet giderleri niteliğinde olduğu için direkt ve endirekt şeklinde bir ayrımın, ne maliyet tespiti ne de vergi matrahının tespiti açısından pratik bir faydası vardır. O halde gerçek üretimde kabul edilen; direkt hammadde ve direkt işçilik giderlerinin, doğa kaynaklı üretimde de aynı çerçevede var olduğunu kabul etmek uygun çözüm üretilmesini engelleyecektir. Bu tarz bir üretimin farklılığını kabul edersek çözüm kolaylaşacaktır. Bu tip bir üretimde, maliyet verilerinin izlenmesi ve maliyet tespitinin, muhasebe sistemi içerisinde çözülebilmesi için sistem içerisinde belli düzenlemelerin yapılmasını gerektirmektedir.

IV- TEK DÜZEN MUHASEBE SİSTEMİ MALİYET HESAPLARININ YENİDEN SINIFLANDIRILMASI

Yukarıda açıklandığı gibi tekdüzen muhasebe sistemimiz gerçek üretim faaliyetini temelinde, maliyet hesapları farklı maliyet sistemlerinin de uygulamasına imkan verecek şekilde tasarlanmış olması nedeniyle oldukça gelişmiş olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Bununla birlikte belli konularda ortaya çıkan sıkıntılar içinde zaten zaman içerisinde farklı çözüm önerileri de önerilmektedir. Bizim çalışma konumuzda bu kapsamda biraz daha ayrıntılı ve genel bir öneri niteliğindedir.

Bilindiği gibi muhasebe sistemimiz de maliyet giderlerinin izlenmesinde 7/A ve 7/B olmak üzere iki farklı seçenek sunmuştur. Birinci seçenek bir anlamda ikinci seçenek içinde aynı şekilde zorlayıcı hükümler ifade etmektedir. Bize göre öncelikle bu zorlayıcı hükümlerle ilgili hususların sıkıntıların giderilmesi ve farklı uygulamalara da imkan vermesi açısından biraz esnetilmesinde yarar vardır. Bu değişikliğin mevcut sistemi de bozmaması gerekir. Bu çerçevede önerilerimizi aşağıdaki gibi özetleyebiliriz.

V- BASİT ÇÖZÜM ÖNERİSİ

Aslında muhasebe sistemi bir bütün olarak değerlendirildiğinde sistemde yapılacak küçük bir değişiklik birden çok hesabı içerik ve işleyiş mantığı açısından etkileyebilir. Bu açıdan bakıldığında, çok sayıda hesap üzerinde değişiklik, ileride farklı problemlere neden olabilecektir. Bununla birlikte, belirli konularda mevcut olan sıkıntılarında çözümlenmesi gerekmektedir. Sıkıntılarla ilgili farklı öneriler özellikle yeni fikirlerin oluşturulmasına da katkı sağlayabilir.

Mevcut sıkıntılar basit çözüm mantığı içerisinde, gerçek üretim özelliği taşımayan doğa kaynaklı üretim ile fason üretim işlerinde genel olarak direkt hammadde ya yok ya da ayrılması zor ve gereksiz bir özellik taşımaktadır. Bu nedenle bu tip işletmelerde böyle bir ayrıma zorlamak uygun bir çözüm üretmeyi zorlaştırmaktadır.

Bu çerçevede mevcut sistemde kapsamlı bir değişiklik yapılması yerine işletmelerin kendilerine has özellikleri dikkate alınarak ek iki hesabın açılması ve hesapların kapsamlarının detaylı olarak belirlenmesi de aynı şekilde daha kolay ve akılcı bir çözüm olabilir. Bu hesaplar;

- 154 Tarım ve Hayvansal Ürün Stokları

Bu hesap, 2 No.lu Tebliğ kapsamında, stok niteliği taşıdığı için açılabilir.

“151 Üretim - Yarı Mamul Hesabı”

Bu hesap, iki farklı konuyu içermekte, yani iki farklı hesabın bileşimi niteliğindedir. Üretim hesabı, yani üretim kavramı stok niteliği taşımayan üretim giderlerinin toplandığı hesaptır. Bu nedenle bu kavram yani bu hesap ayrılmalı ve hesap,

- “151 Yarı Mamuller” olarak düzeltilerek yalnızca yarı mamul stokları izlenmelidir.

- “624 Yetişmiş Hayvan Satışları Maliyeti” bu hesap, hayvan besiciliği yapanlar tarafından satılan yetişmiş hayvanların maliyetlerinin izlenmesi için açılmalıdır.

- “625 Tarımsal ve Hayvansal Ürün Satış Maliyeti” bu hesap ise 154 hesaba paralel satışların maliyet tablosunun düzenlenmesinde karışıklık oluşturmamak için açılmasında fayda vardır. Bu hesap yerine 152 hesap kullanılabilir.

Maliyet giderlerinin izlenmesi, yani üretim hesabı kendi sınıfına taşınmalı ve kodlanmalıdır. Bu noktada, 7/B seçeneğinde “799 Üretim Maliyet” hesabı olduğu için problem yoktur. Bu hesap altında alt hesaplar açılarak problem çözülebilir. Ancak 7/A seçeneğinde böyle bir hesap açılmamıştır. Bu seçenekte de bu hesabın açılması gerekir. Bu açıdan seçenek incelendiğinde hesabın açılabileceği en uygun hesap gurubu “70” hesap gurubudur. Bu gurup ismi;

“70 Üretim - Maliyet Muhasebesi Bağlantı ve Yansıtma” şeklinde düzeltilerek üretim hesabının açılmasına olanak sağlanmalıdır.

Bu gurupta sıkıntı oluşturan 3 ayrı konu için 3 ayrı hesap açılabileceği gibi, bunlar birleştirilebilir.

Örnek olarak,

- “703 Beklenen Fayda Maliyetleri Hesabı ve

- “704 Beklenen Fayda Maliyetleri Yansıtma Hesabı ” Tarımsal ve hayvansal ürün maliyetleri için,

- “705 Üretim Hesabı ve

- “706 Üretim Yansıtma Hesabı ” sanayi işletmeleri için,

- “707 Dönüştürme Maliyet Giderleri”

- “708 Dönüştürme Maliyet Giderleri Yansıtma” fason üretim yapan işletmeler için,

- “709 Yetiştiricilik Maliyet Giderleri”

- “710 Yetiştiricilik Maliyet Giderleri Yansıtma” hesabı tarım ürünleri ve hayvan yetiştiriciliği için açılabilir.

İstenirse bu hesaplar tek ya da ikili olarak birleştirilebilir. Örnek olara sanayi işletmeleri için açılacak üretim hesabı,

“705 Üretim - Dönüştürme Maliyetleri” olarak fason üretimi kapsayacak şekilde birleştirilebilir.

Diğer taraftan hesapların ayrı olarak belirlenmesi maliyet unsurları olarak açılan hesaplara uyum açısından daha uygundur. Çünkü, fason üretim yapan işletmede direkt hammadde giderleri söz konusu olmayacaktır. Aynı şekilde tarım ürünleri ya da hayvan yetiştiriciliği yapan işletmelerde diret ve endirekt hammadde ve işçilik giderleri ayırımı gereksiz olması nedeniyle ayrı açılması ve hesapların işleyişlerinde belirtilmesi gerekir. Özellikle büyük ve küçük baş hayvan yetiştiriciliğinde direkt hammadde tanımlaması mümkün olmayacaktır. Bu işletmelerin üretim sürecinin gerektirdiği ağırlıklı giderlerin örnek olarak işçilik hammadde malzeme vb alt hesap olarak açılması gerektiği yasayla düzenlenmesi durumunda sıkıntı oluşturmayan uygun bir çözüm olabilir.

Diğer hesaplar;

Yalnızca 154 hesap açılarak, bazı işletmelerin stok problemi çözülebilir. Ancak hayvan besiciliği ile uğraşan işletmelerde hayvanları stok olarak kayıtlamak yerine,

“198 Diğer Dönen Varlıklar” hesabına almak daha uygundur. Çünkü. hayvanlar stok olmayıp, işetme varlıklardan biridir. Besicilikte besi süresinin, bir yılı geçmesi durumunda ise

“297 Diğer Duran Varlıklar” hesabına alınması ve bu süredeki değer artırmaya yönelik harcamalarında varlık maliyetine eklenmesi gerekir.

Süt inekçiliğinde ise, hayvanların “297 Diğer Duran Varlıklar” hesabına alınması ve katlanılan giderlerin süt ve varsa elde edilen yavrulara piyasa değerleri oranında pay verilmesi gerekir.

VI- MALİYET HESAPLARININ AKIŞI

VI- HAYVAN YETİŞTİRİCİLİĞİ VE HAYVANSAL ÜRÜN MALİYETLERİNİN TESPİTİ VE MALİYET KAYITLARI

Özellikle genel kavramları kullanmaya ve konuyu genelleştirmeye çalışmakla birlikte gerek tarım ürünleri gerekse hayvansal ürünlerin üretim sürecinin farklı olması yanında farklı girdi ve çıktıları içermesi yukarıdaki hesapları ve muhtemelen açılacak alt hesapların niteliğini de belirleyecektir. Bu açıdan biz özellikli olan konuları ön plana çıkarmaya çalıştık. Bu örnekler diğer uygulamalar için fikir verebilir.

Besi hayvancılığı (Et - üretimi) örneği

Bu tip işletmeler daha öncede ifade ettiğimiz gibi gerçek üretim niteliğinde olmayıp, doğa kaynaklı üretim özelliği taşımaktadır. Diğer taraftan bu üretim sürecinde canlı hayvanlar için bazı makalelerde önerilen Hayvan Stokları vb. hesapların açılması ise stok olmaması yanında, yalnızca belli bir işletme problemi ile ilgili olması nedeniyle uygun bir çözüm olmayacaktır. Bu hesapların yerine,

198 Diğer Çeşitli Dönen Varlıklar (kısa dönemde elden çıkarılacak olanlar)

297 Diğer Çeşitli Duran Varlıklar (uzun dönemde elden çıkarılacak olanlar) hesaplarında izlenmesi daha uygundur. Bu varlıklarla ilgili beklenen yarar hayvanın kilo alarak değer kazanması ve satıştan kâr edilmesine yönelik olduğu için değer artışını sağlamaya yönelik giderlerin varlık maliyetine eklenmesi gerekir.

Örnek:

Et üretimi ile uğraşan bir besi işletmesinin Ocak-Mart döneminde toplam 200 baş büyükbaş (120 adet 05-1 yaş ve 80 adet 1-1,5 yaş) ve 100 küçük baş hayvanı olup, mart ayı sonunda küçükbaş hayvanların yarısı satılmıştır. Dönem giderleri aşağıdaki gibidir.

- Yem ve yem ürünleri giderleri             2.800.000

- Sağlık, tedavi ve bakım giderleri              80.000

- Barınak amortisman giderleri                    9.000

- İşçilik giderleri                                   1.420.000

- Enerji giderleri                                      140.000

- Aydınlatma giderleri                                60.000

- Hayvan dışkısı taşıma giderleri                 10.000

- Su giderleri                                             12.000

Dönem sonu kayıtları

3 aylık dönemde yönetim ve satış giderleri dışında oluşan ve yalnızca hayvanların değer kazanmasına yönelik bu giderlerin varlık maliyetine eklenmesi gerekir. Dönem başı itibarıyla 198 hesap kalanının ve giderler açısından verilerin aşağıdaki gibi olduğunu varsayalım.

- Beslenme ağırlıklarına göre yem ve yem ürünlerinin % 40, 1-1,5 yaş arası büyükbaş hayvanlar için, % 35, 05-1 yaşa arası büyükbaş hayvanlar için ve % 25 de küçük baş hayvanların beslenmesi için tüketilmiştir.

- Sağlık giderleri kayıtlara göre % 50, 05-1 yaş arası büyükbaş, % 40, 1-1,5 yaş büyükbaş ve % 10, 1-2 yaş arası küçükbaş hayvanlar için katlanılmıştır.

- İşçilik giderleri, enerji giderleri,taşıma giderleri ve su giderleri yem tüketim oranında büyük ve küçükbaş hayvanlar arasında dağıtılmakta

- Amortisman giderleri büyükbaş hayvan barınağı için 4.000 küçükbaş hayvan barınağı için 2.000 TL ve yem deposu için 3.000 olarak hesaplanmıştır. Yem deposu amortisman giderleri yem tüketim oranında dağıtılacaktır.

- Aydınlatma giderleri barınak alanları oranında dağıtılacak olup, büyükbaş hayvan barınağı 1.600 metrekare, küçükbaş hayvan barınağı 800 metrekaredir.

Bu varsayımlara göre değer artırıcı harcama giderleri besi hayvan gurupları arasında aşağıdaki gibi dağıtılacaktır.

Bu bilgilere göre satılan 50 adet küçükbaş hayvanın edinim ve değer artırıcı harcama giderlerinin ortalama maliyeti 5.426.250/100x50 = 2.713.125 TL ve ortalama küçükbaş hayvan maliyeti 54.262 TL’dir. Satış fiyatının 120.000 TL olduğunu varsayarsak satış ve maliyet kayıtları aşağıdaki gibi olacaktır.

Satılan yetişmiş hayvan satış ve maliyet kaydı ise,

Yukarıdaki çözüm edinim ve değer artıcı harcama giderlerinin maliyet bedelini oluşturduğu varsayımına dayanmaktadır. Doğal olarak dönem sonu emsal bedeline göre tespit edilecek değer düşüklüğü için karşılık ayrılması gerekir.

Süt hayvancılığı (Süt üretimi) örneği

Bu tip işletmelerin besi işletmelerinden farkı stoklanabilir çıktının elde edilmesinden kaynaklanmaktadır. Dolayısı ile yukarıda belirttiğimiz “154 Tarımsal ve Hayvansal Ürün Stokları” hesabı kısa dönem içinde olsa elde tutulan süt veya benzeri hayvansal ürünler ve tarım ürünleri için kullanılabilir.

Diğer taraftan, süt üretimi yani sütçülük işi ile uğraşan işletmelerde süt hayvanları uzun dönem işletmede kalacak varlıklardan olduğu için bu hayvanların aktife girdiğinde “297 Diğer Çeşitli Duran Varlıklar” hesabında izlenmesi gerekir. Diğer taraftan elde edilen yavruların belli bir maliyet payı ile amaca uygun olarak, satılacak ise 197 işletmede yetiştirilerek süt elde edilmesi amaçlanıyor ise 297 hesaba alınması ve bu hesabın altında “Süt Hayvanları” ve “Yetişecek Süt Hayvanları” alt hesaplarında izlenmesi gerekir. Süt elde edilecek zamana kadar katlanılan giderlerden bu hayvanlara yukarıdaki örnekte olduğu gibi değer artışlarının maliyetlerine eklenmesi gerekir.

Aynı şekilde, süt üretimi ile uğraşan bir işletmenin son üç aylık toplam giderlerinin 3.800 TL ve süt satışlarının 3.000 TL olduğunu kabul edersek ilk başta işletmeninin zarar ettiği düşünülebilir. Halbuki işletmenin elinde henüz yetişkin olmayan hayvanlar için katlanılan giderler ayrılmamıştır.

Bu örnek için eldeki yetişkin olmayan süt hayvanları piyasa değerlerinin 3 aylık dönemde 8.000 TL’den 9.000 TL’ye ulaştığını kabul edersek, katlanılan giderlerin 1.000 TL’sinin bu hayvanların maliyetine eklenmesi gerekir ya da artı ilave değer ve süt satışlarının değeri oranında dağıtılabilir. İşletmenin bu hayvanları satma düşüncesi ve ihtimali olması durumunda dağıtım daha uygun olacaktır. Buna göre;

Elde edilen süt değeri                            3.000 TL ve

Yetişmemiş Hayvan değer artışı            1.000 TL olduğuna göre

Dağıtım katsayısı;

Süt maliyeti için 3/4, hayvanlara eklenecek maliyet payı 1/4 olacaktır. Buna göre,

Süt maliyeti = 3.800x3/4 = 2.850 Değer atışı maliyet gider payı ise = 3.800x1/3 = 950 TL olacaktır.

Muhasebe Kayıtları ise;

Süt satış ve maliyet kaydı ise,

Tarım ürünleri için benzer sıkıntıların olduğunu yazımızın başında belirtmiştik. Açılmasını önerdiğimiz hesap bu işletmeler için kısmen çözüm önerimizi de yansıtmakla birlikte, bu konu ile ilgili gelebilecek farklı eleştiri ve yorumlar çerçevesinde bir sonraki çalışmada ele alınmasının daha uygun olacağı düşünülmüştür.

VII- SONUÇ

Tarımsal ve hayvansal ürünler insan ihtiyaçları ile ilgili olup zaman içerisinde aile besiciliği veya sütçülük yerini büyük işletmelere bırakacaktır. Bu işletmeler açısından maliyet bilgilerinin izlenmesi ve maliyet tespiti yanında vergi muafiyetinin dışında kalması durumunun kalmasında da vergi matrahının tespiti açısından önemli bir konudur. THP üzerinde kalıcı ve sisteme uyan değişikliklerin önceden yapılmış olması gerekir. Hesap planı üzerinde yalnızca vergi yasaları nedeniyle yapılan değişiklikler zaman içerisinde bazı hesapları elimine edebilmektedir. Bu açıdan vergi uygulamalarını ön plana çıkaran değişiklikler yerine, var olan işletme ve üretim özelliklerini ve sıkıntıların dikkate alınarak kalıcı düzenlemelere ihtiyaç vardır.

Yukarıdaki öneri kişisel görüşümüzü yansıtmakta olup, çok daha akılcı çözümler üretilebilir. Buna rağmen bu önerimizin gelişmelere katkı sağlamasını umuyoruz.